ایرنه خان رئیس سازمانل عفو بین المل

"باراه حل نظامی مخالفتی ندارم"

 برگردان: گلناز غبرایی لنگرودی

                                             (مصاحبه سیسرو با ایرنه خان)

"خانم ایرنه خان اولین زن، اولین آسیایی و اولین مسلمانی  که به ریاست سازمان عفو بین الملل رسیده است. او از سال«2001» عهده دار این پست در بزرگترین تشکیلات دفاع از حقوق بشر در جهان است."

س: خانم خان شما کمی قبل از 11سپتامبر2001به ریاست« سازمان عفو بین الملل» انتخاب شدید. بزرگترین کاری که توانستید انجام دهید چه بود؟

ج: شجاعت جنگیدن در راه حقوق بشر در فضای متشنج پس از حملۀ تروریستی. چون پس از این حملات بعضیها تلاش کردند تا دفاع از حقوق بشر را به موضوعی جانبی و آبکی تبدیل کنند. پاره ای از کشور های غربی تلاش نمودند خودرا پیشاهنگ دفاع از حقوق بشر بشناسند و به این ترتیب از پاسخگویی در رابطه با زیر پا گذاشتن این حقوق شانه خالی کنند.

س: در سال2008 شما زندان گوانتانامو را با ارودگاه استالینی« گولاک» مقایسه کردید. مقایسه ای که موجب انتقادات زیادی به سازمان شما شد.

ج: اما پیروزیهای بزرگی هم برایمان به دنبال داشت. این باعث خوشحالی ماست که امروز رئیس جمهورآمریکا بسته شدن این زندان را اعلام نموده وما از او خواسته ایم تاریخی مشخص را به این منظور طی 100روز اول کار دولت خود تعیین کند.

س: سازمان« عفو بین الملل» یکی از منتقدین سرسخت حکومت« جرج بوش» بود. نظرتان راجع به «باراک اوبا ما» چیست؟

ج: همینکه« اوبا ما» انتخاب شده نوید تغییرات بزرگی را در ایالات متحده می دهد. در مبارزه با تروریسم و همچنین در رابطه با حل دیگر معضلات امریکا سر مشقی برای جهان است و به همین دلیل اینکه ایالات متحده رفتاری« خوب» داشته باشد اینقدر مهم است.

س: منظورتان از« خوب» اینست که باید در دفاع از حقوق بشر نقش پیشاهنگ را ایفا کند.؟

جِ: دقیقاَ انتخاب« اوباما» پیام برابری تمام انسانها در سراسر جهان بوده در ایلات متحده می تواند یک سیاه پوست، مردی افریقایی تبار رئیس جمهور شود. این پیامی بسیار قوی است.

س: سازمان عفو بین الملل حملۀ حکومت بوش به عراق را به شدت محکوم کرد. حتی برای یک لحظه می توانید تصور کنید بتوان از اعمال قهر و خشونت در راه دفاع از حقوق بشر پشتیبانی نمود؟

ج: من همیشه مخالف عملیات نظامی نیستم. اما این کارباید بسیار دقیق برنامه ریزی شود وباآگاهی کامل پیش برود. مضروب نمودن وزیر پا گذاشتن حقوق بشر پس از عملیات نباید حتی قابل مقایسه با پیش از آن باشد. آمریکا اما اصلاَ آمادگی این کار را نداشت.

س: در عصر جدید آیا نمونه ای وجود دارد که بتوان این نوع حملات نظامی را توجیه کرد؟

ج: بله لشکر کشی هند در 10 دسامبر 1971 به کشورم بنگالدش. آنوقت آنجا زندگی می کردم و خود شاهد نسل کشی حکومتی بودم. بعضی از آشنایانم هم بدون دلیل به قتل رسیدند.

س: در همین ایام عملیات تروریستی در کشور همسایۀ بنگالدش، هندوستان افکار عمومی جهان را به وحشت انداخته. فکر می کنید دوباره به اقدامات شدید امنیتی که گاهی به حدی هستریک می رسد اعتراض نمود؟

ج: طبیعتاَ باید برای مقابله با عملیات تروریستی آماده بود و روشن است که پلیس و سازمانهای مخفی و امنیتی تلاش کنند تا جلوی تکرار این عملیات گرفته شود. ما اما غلتیدن سازمانهای امنیتی را به فضایی که در آن قانون حاکم نیست محکوم می کنیم. نظیر عملیات سازمان سیا که در آن انسانها دستگیر و به طور غیر قانونی زندانی شدند یا به کشور های دیگر منتقل گشتند که در آنها خطر شکنجه شدن برایشان وجود داشت. این جابجایی غیر قانونی دنیا را شوکه کرد زیرا کشورهای اروپایی نظیر آلمان هم در آن سهیم بودند. ازآن زمان در اروپا خود آگاهی جدیدی در حال رشد است که معتقد به محدود کردن زیاده روی در امر حفظ امنیت است.

س: از طرف دیگر بطور مثال مشاورین امنیتی اسرائیل می گویند که پای کشورهایی چون آلمان در امر مبارزه با تروریسم می لنگد.

ج: واقعاَ که، آنهم اسرائیل. انگار زندگی در آن کشور امن است. اسرائیل نا امن ترین جای دنیاست. طبیعتاَ نمی توانم روشهای آنها را با روشهایی که کشور های اروپایی بکار می برند مقایسه کنم. اما شما شاهدید که چطور در نقاط اشغالی با فلسطینیان برخورد می شود. این براستی سیاست قانع کننده ای برای تاّ مین امنیت نیست.

س: در کدام بخش از حقوق بشر بیشتر بحثهای ائولوژیک جریان دارد؟

ج: دررابطه با زنان. نبرد جنسیتی نبردی جدی و سخت است حتی در جوامع غربی، و در غرب نیز هنوز زمان زیادی از اجرای قوانینی که به زنان حق مالکیت شخصی می دهد نگذشته. همینطور در رابطه با سقط جنین همچنان این سئوال مطرح است که زن تاحد حق مالکیت برپیکر خود را دارد. سقط جنین یکی از موارد این بحث است وحق انتخاب همسر موردی دیگر.

س: شما خودتان نخستین زن و اولین مسلمان در راس بزرگترین سازمان حقوق بشر جهان هستید چرا زنان در سرزمینهای مسلمان نشین اینهمه تحت فشار قرار دارند؟

ج:خشونت برعلیه زنان همه جاهست. اما غالباَ از مذهب در این رابطه استفادۀ ابزاری می شود. این پدیده را در بسیاری از کشور های اسلامی می بینیم. در پاره ای از این کشورها طبق قوانین شریعت ، زن ومرد را برابر نمی دانند. من به دلتمردان این سرزمینها می گویم که در قوانین شریعت« بهره» نیز گناه بحساب می آید وتا به حال از آنان نشنیده ام که بگویند« دقیقاَ و به همین دلیل است که ما با صندوق بین المللی پول ارتباطی نداریم» ویا« خودمان را از چرخه مبادلات اقتصادی دور نگاه می داریم» اما وقتی صحبت از حقوق زنان به میان می آید یکباره همه در ها و پنجره ها را محکم می بندند.

س: آیا معتقدید بازیهای المپیک در چین برای مدافعان حقوق بشر پیروزی بشمار می آید؟

ج: فکر می کنم همینطور است. چین نمونه ای مشخص از تاثیری است که ما توانستیم بر وضعیت آن کشور بگذاریم. یکی از نکات اساسی بحث ما با چین این بود که آنان در آغاز اجازه استفاده از سایت ما را به روزنامه نگاران نمی دادند ولی بالاخره کوتاه آمدند. حکومت چین  شروع به فهم این قضیه کرده که باید آگاهانه تر با مسائل حقوق بشر برخورد کند. درجریان زلزله ماه می هم ما شاهد موضع گیری متفاوتی از این حکومت بودیم. او می خواست تصویر بهتری از خود به جهان عرضه کند. این برای همه ما مهم است. چین امروز یک قدرت بین المللی است وطی 20 تا30 سال آینده بزرگترین قدرت جهان ما خواهد شد.

س: چه انتقادی را نسبت به سازمان خود قبول دارید؟

ج: «سازمان عفو بین الملل» باید در های خود را بیشتر به روی جهان بگشاید. ما باید همه جا باشیم و ببینیم کجا بیشتر به ما نیاز دارند. سازمان نه برای خود بلکه برای تغییر جهان است که بوجود آمده وباید باشد. ما امروز به دولتمردان و شرکتهای چند ملیتی می گوییم مواظب جای پایی که درجهان باقی می گذارند باشند. خودمان هم باید حواسمان را جمع کنیم تا بتوانیم نقشمان را در آنجا بازی کنیم که براستی مهم است.