 ويديو کليپ فقط از شمال ايران يه وجبی معنايِ مهربانِ معطر آوای ماندگار شغال، هلوی من پخته؟ يک بمب ساعتی تو دستم هست معجزات بازار ، آش خورها و سد البرز آرسـن مينـاسـيان ، مســيــح گـيــلان مدال طلای ربوده شده ی من ساحل نشينان در جستجوی ميهن حزب جنگل و حقه های سياسی نون که پلو نميشه زندان رشت يا کويت ؟ ای عشقييه بيچاره اراده برای تغيير کهنه گيله دختر زادروز يک حماسه آشورپور هم رفت با گلچين گيلانی دوباره کودک می شويم بوی گوش ماهی، کرم خاکی و آدم ها بانو و آمله شاهنامه و ديوان (گُردان) مازندران مهرگان و مهرپرستی مرثيه برای بره های معصوم خاطر پردرد کوهستان احسان الله خان و واژگونه نمايان ما آريايی نيستيم نه برديا دروغين بود و نه انوشيروان دادگر يک جوک رشتی بگم؟ سوسن تسليمی آيا خزر می ميرد؟ ببر مازندران |
فريدون نورمحمدی ذاکله بری هو طوری که همه اططـلا دأريم زبان درجامعه انسانيت نقش اساسی و کليدی ره بازی کُنه . يعنی اگه زبان بينِ آده مون وجود ندأشته بون آده مون کمتر باهم ارتباط دآرن ، يا اينکه ای ارتباط ويشتر به طريق اشاره يا بقول هونرمنداُن ، پانتوميمه ، زباُنِ فارسی زباُنِ ملی وارزشمند هرايرونی هيسه ، و همه مردوم ايران به اِی زبُان کم وبيش بايد مسلط ببون ، يا اگرا" مسلط نبون تقريبا" بايد اِی زباُنه ياد بگيرن وحرف بزه نن ، چی واسيه ؟ بخاطره اينکه مردومه کشورهای ديگرِ دونيا بدونن اونی که فارسی حرف زأده ره يته ايرونی هيسه و فارسی گب زأن يه نشاُن از هزاراُن نشاُنِ هرايرونی ، اما زباُن گيلکی چطو؟ چره خهَ گيلکی بخونيم ، چره خهَ گيلکی بنويسيم ، اَمو که گيلونه مئن زندگی کأده ريم ، اَمو که گيلکی گب زنيم أمو که اَمی راه و روش ، فرهنگ ، آداب ، يا همان دابُ دستور ،گيلکی هيسه لازمه حتمن گيلکی بخونيم وحتمن گيلکی بنويسيم ؟ البته شيمی خدمت (خانندگانِ عزيز) عرض بونم اِينه که بنده حقير نويشته درم می نظرِ شخصی هيسه ، سعی بنده اين نی يه اوشونی که سوادِ خوندن ونوشتن دآرن حتمن بايد گيلکی بخونن وگيلکی بنويسن ، نه هيچ اجباری نی يه ، گبِ بنده اِينه که اگه کسی از امو سئوال بگود يا واَپرسی ، شموی که گيلونی هيسين چقد بلهِ دين گيلکی بخونين يا چقد تونين گيکی بنويسين ، آماده ببيم و با افتخار متنِ گيلکی اونه ره بخونيم و گيلکی بنويسيم. مره ياد دره ماه نامه بام سبز که اونه مئن مطلب نويشتيم و خيلی از گيلو نيانِ گب و درده دل ، ايی خوجير ِماهنامه مئن چاپ بو ،از قول نويسنده های جوانِ لاهيجونی جناب آقايان امين حسن پور و ميرعمادموسوی بنويشته بو مو تمرين کأده رم که...... حرف کمی نی يه ، بسيار بجا وجالب بو ، چون گيلکی اَمی زباُنِ مادری و جده آبايی هيسه ، اَلون گِ اَلحم دولله همه جا مدرسه نهَ از روستا بيته تا شهر واُستان مئن دبستان و دبيرستان و پيش دانشگاهی و دانشگاه نهَ مو فيکرکُنم که هيشکس نبايد بگو نتونم گيلکی بخونم يا مننيم گيلکی بنويسم . ايی همه مراکز آموزشی کوچيک و بُزورگ ، ايی همه مرکزه ارائه واشاعه عُلوم و فونون موختلف درگيلان ِ عرض کآده رم ، آيا هيچ کدامِ شو.ن گيلکی حرف نزه نن ، هيچ کدامِ شون گيلکی مُراوده نکُنن ، ماشاالله ايی همه مئلم های زباُن وادب و هونر گيلانِ مئن زاکونه درس دأده رن آيا هيچ کدامِ شون گيلکی مننين بخونن ، ايی همه اوستاد دانشگاه ، شايدا" گيلان مئن زياد نيسأن عدد وارقام صحيح می دس دنيه ، خأم بگوم وختی کلمات و واژه های زبانِ فارسی به زبانِ گيلکی ادا کُنن ، شعرهای شوعرای فارسی زبانِ به لهجه گيلکی خونن ، واقعا" خو زباُنِ مادری نبايد بخونن و بنويسن ؟ هرگيلانی که هرجايه دونيا بيسه و گب بزنه بعد از سلام لب به صوحبت وازاکُنه مشخص بون که گيلانی هيسه و اونه لهجه کاملن واضح وروشنه ، همه و همه چره و چی واسيه مننين گيلکی بخونن و بنويسن ، جسارت نبون خدمت شيمی موسون بُزورگان ،خاننده گاُنه با حوصله يه ای مطلب ، يخورده هممت و حِدت خهَ که اونم در خون ورگِ تک تک ما گيلانياُن وجود داَره . همين اوايل سال 87 بو که به اتفاق دوسه نفراز دوستانِ خو.ب گيلانی همراء چنته از شهراُنِ گيلانِ مئن بشيم و يه دوری بزايم ازجومله شهرهای زيبای رشت ، کوچصفهان ، کياشهر ، لشته نشاء ، پيلاآسونه ، سياکل ، لاهيجان.... تا انتهای شرق گيلان وچنته از آباديهای ای شهرونه هم بشيم ، يه چيزی که برای بنده خيلی جالب بو ، اين بو که هرجا شيم با اينکه گيلانی بيم ، گيلکی گب زأيم و مئلوم بو که گيلانِ جغل مغليم ، همه اَمی همره فارسی گب زأن و اَمو گيلکی حرف زأيم ، اوشونی که خاس اَمره راهنمايی بکُنن به زبانِ فارسی راهنمايی گودن ، البته جای انتقاد نيه ، گيلانِ به ای بُزورگی ، گيلانِ به ای سرسبزی و قشنگی ، بيلاخره بايد اينتظار چنين مسايلی را داشته بيم ، مردوم حتی روستأنه مئن به زباُنِ فارسی به لهجه گيلکی گب زنن ، به خو زبانِ مادری شايدکمتر اهمميت دن ، اين يه درده ، که با همدلی يو همفکری منو تو شه براش چاره انديشی گودن ، جايه تعججوب نداره ، شيمی خدمت عرض بونم که بهترين جايه گيلان که هم شهرِ مئن و هم روستأنه مئن کاملن گيلکی گب زأن وکمتر از واژه های بيگانه استفاده گودن شهر رحيم آباد بو که واقعا" برای بنده ودوستانم تحسين برانگيز بو ، چنته از مردوم و مسئولين ای شهر همراء که صوحبت گوديم کاملن گيلکی و خودمانی حرف زأن(اين فقط مصداق بوکه شيمی خدمت عرض بودم ونظرشخصی بنده بو شايد به نظرشمو شهرها وروستاهای ديگرِگيلان از ای موردی که بوتم بهتربرخوردارببون) از بحث خارجهَ نبيم . بنده فيکر کنم که خوندن به زبانِ گيلکی ونوشتن به هی زبان برای همه ما گيلانيان بايد يک عادت مهم و نهايت افتخارببون ، چره ؟ بخاطراينکه تمام زندگی ما و هَميه هم وغم ما اَمی زبانِ مادری هيسه اگه بتونيم اَمی زبانِ مادری حفظ وحراست بونيم و نُگذاريم دست خوش نامولايمات ، بی مهری وبی احترامی ببون کاره بسيارارزنده وشايانی انجام بدآيم ، با خوندن و نوشتن و دُخوندن تونيم گب زدنِ گيلکی به اَمی زاکُن يا اطرافيان ياد بديم ، اگه درنوشتن گيلکی عقب دِکتيم ، اگه خواندن متن گيلکی اَمره خسه کننده وسخته ، اگه درنوشتن و خواندن متن گيلکی امی حوصله بسر ههَ موضوع اينه که اَمو تمرين ندأريم ، موضوع اينه که به خودمان فشار نی يارديم که زبانِ مادری همراء ارتباط برقرار بونيم ، نوشتن ِ به زبان مادری همان اندازه از درجه اهميت برخوردارهيسه که اَمو بتونيم اَمی حرفاُنه با قلم روی کاغذ بی ياريم . با شوجاعت وجسارت بنويسيم ، اصلن نترسيم . عرض بونم که نوشتن يه سری قانون وقاعده دأره که اونأن بايد رعايت بونيم ، ياد بئيتيم که چوطو بخونيم اون وخته که يادگيريم چطوری بنويسيم . اطلاعاتی که امو دأريم اگه با ای آگاهی که اونه با همان زبان ولهجه يادداشت بونيم و بنويسيم هرگيز امره ياداَنشون . خَم بگوم که اصلا ازبين نشون وهميشه ماندگاره ، اگه خدای ناکرده نتونسيم يادداشت بونيم همه از بين شون. مثال بزنم : درکوهپايه ها وجلگه های گيلان آواها ، نواها ، ناله ها ، شعر وگفتارهای بسيار جالبی وجود داره که هنوزام دس نخورده و بِکره ، ولی محققين و پژوهشگران برای کشف ای مقوله ماهها ، سالها بايد زحمت بکشن تا اونه پيداواُنن وکاملن ريشه يابی بونن تا به نتيجه ای بره سن ، چره ؟ بخاطراينکه ای مسايل هرگيز جايی ، دفتری يا کتابه مئن بنويشته نبو و سينه به سينه بچرخِسهَ . وختی ترانه ای جايی ثبت وضبط نبون امکان کم وزياد بونه اوترانه يا او نوا زياده ، بقول زاکن يک کلاغ چن کلاغ بون . اما اگه هرحرفی ، ترانه ای ، مطلبی..... بنويشته ببون هرگيز کم وزياد ودست خوش ناملايمات نبون . راستی يه چيزی شيمی خدمت عرض بونم که مرره پيش بُمهَ ، شيمی سره درد نی يارم . يته از می بچه محللن خاس از خو همساده در مورِده اونه گاو شکايت بونه ، اوشونه گاو شو اَمی محللگی باغه مئن سبزی خورد. و اِيی آقا هرکاری که گود نتونس اونه گاوِ جلوه بگيره ، مره بدی بگوت فلانی يته عريضه تونی مرره بنويسی ، و ماجرا مرره تعريف بگود ، بنده هم با کمال حوصله اونه درده دلِ گوش بدأم و شکايت به زبانِ گيلکی برای دهياری وشورا بنويشتم . اَمی همساده با تعججوب واپرسی عريضه مگه به زبانِ گيلکی بون ؟ امره ايراد گيرن خوب نی يه ؟ بوتم تو اِيی عريضه ببُور هَدی بخونن ايشالله تی کار دوروسأبون ، واَمی بچه محل بخاطراينکه اونره بد نبون ازخو شکايت صرفنظر بگود ونشوشکايت نگود. بنده از اِی بابت خيلی خوشحالم که می نوشته باعث ببوکه يه انسان ازانسان ديگر شکايتی نداشته بون ، و صولح وآرامش بين دونفر برقرارأبو ، از ايی بابت يه کمی دل چلکينم که چره با اينکه اَموگيلکی گب زنيم ، نوشتن وخوندن به زبان گيلکی اَمرره قابل تأمل نی يه ، مو فيکر کُنم که عادت به نوشتن وخوندن گيلکی نداَريم ، خودمونه دسه کم گيريم ، شهَ ريشه يابی گودن ، موشکله شهَ فهمسن ، شهَ پيشنهاد دَن تا اِيی مسايل جادکه ِ وکاملن حل ببون . بنده نخه َم بقول بچه های خوب ايمروزی کلاس بنم ، اما خاَسم بگوم که چی جوری و با چه روشی تونيم گيلکی بخونيم وگيلکی بنويسيم ، خيلی سادهَ هيسه ، اگه سخت نگيريم زحمتی ندأره ، زبانِ گيلکی با داشتنه واژه های ناب ، اصيل و مستقل دربين زبانهای محلی ايران ، هيچ چيزی از زبانهای ديگر کم ندأره ، از زبانهای ديگرساده تر ، رساتر ، موحکمتر ، زيباتر و راحتتره فقط نياز به اين دأره که چقد به ای زبان اهمَيت ديم ، امويی که با ايی زبان بول بولِ موسون چَهچَه زنيم و هيشکس اَمی موسون گب نزنه ، تونيم گفته های خودمانه هوطو که حرف زنيم کاغذِ سر بی ياريم ، البته يه سری راه وروشهای بقولِ اوطرفه آب استاندارد داره که اونه يادگيته نن خيلی سخت نی يه ، نياز به يه کمی تمرين دأره و نياز به علاقه وعشق دأره که دروجود همه ما گيلانيان نهَ . هو طوری که عادت بوديم هر روزصوب وختی از خاب ويرسأيم اَمی دس وديمه بشورديم وضو بيتيم نماز بخونديم ، صوبونه بخورديم رادِکتيم کاره سه بشيم و از خونه که خهَ بيرون بی يام گويم الهی به اُميده تو و را دِکيم شيم اَمی کاره دومبال و همه کارنه رچ به رچ انجام ديم سعی بونيم در طول روز که به زبان گيلکی گب زأدريم چند دقيقه به اِی زبان فيکر بونيم فقط چنددقيقه ، زياد خودمانه فشار نی ياريم و اگه فيکربوديم که زبان گيلکی هم برای خودش زبانی هيسه ، مردومه خوب ِاستان گيلان به ای زبان گب زنن و از ِای بابت افتخاربونيم ، يته دفترچه يادداشت تهيه بونيم و او دفترچه َ هميشک اَمی همرء بدأريم ، تونيـم هـر روز چنتـه از لغـات گيلکی اَمی دفترچه مئن يادداشت بونيم ، يعنی بنويسيم ، يادبگيريم که چطوری کلمات ِگيلکی بنويسيم ، اِی مسئله يعنی نوشتن به زبانِ گيلکـی ملکه ذهنِ اَمو بون و تونيم هم بنويسيم و هم بخونيم ، يه هفته مئن تقريبا" ده ته(10) لُغت تونيم هم بنويسيم هم بخونيم ، در يه ماه چهلته(40) لُغت ، کلمه يا واژه گيلکـی تونيـم نوشتن وخـوندنـه ياد بگيريم ، ويک سال که 52 هفته هيسه اَمو تونيـم کمه کمش450تا500 کلمه گيلکی هم بنويسيم هم بخونيم ، اين عدد ورقم کمی نی يه يکساله مئن ، ويه خورده حوصله دأشتی بيم تونيم ديگرانأن ياد بديم . اين طريقه خيلی ساده و آسونه يادگيری زبان گيلکی بو که بتونيم با حوصله وصبر تمرين بکُنيم .(چن سطر جورتر شيمی خدمت عرض بودم که خيلی نبايد سخت بئيريم.) آموزشيارانِ خوبِ نهضت سوادآموزی ، مئلم آی مهربونِ ادبيات ، او روشهای تدريس که ياد بئيتن وخوشاگرداُنه ياد دأدرن تونن روشهای ديگری که در ايی رابطه هيسه به هونرجويان يا نوسواداُن يادآوری بونن . او بُزورگانی که گيلکی نويشتن و گيلکی خوندن والون اَمی مئن نی يه سأن و بُزروگوارانی که الون گيلانِ مئن هيسأن گيلکی نويسن وگيلکی خونن هرجا هيسابون وهيسأن اَمی مئلم وراهنما هيسن ، اَمو سعی بونيم از راه وروش اوشون پيروی بونيم . کسانی که گيلکی نويسن ، وگيلکی خونن اوشنه همراء ارتباط نزديک داشته بيم ، هرنوشته ای که به زبانِ محلی (گيلکی) هيسه حداقل يه دورکامل اونه نيا بونيم و با روشی که ياد بئيتيم اونه با حوصله تا آخر بخونيم ، ايشتو وه سن يعنی (گوش دادن) سعی بونيم درطول روز اخبار ، سوخنرانی ، صوحبت ، ترانه ، شعر ، آوا ونوايه گيلکی حتمن گوش بديم ، يا درطول هفته ، ِايی کاره انجام بديم ، کلمات و واژه های گيلکی اَمی حافظه مئن جا بديم ، تونيم از نوارهای شعر ، سوخنرانی ، ترانه وصوحبتهای گيلکی استفاده بونيم . راههای ويشتری وجود دأره که تونيم از او راههاُن استفاده بونيم تا بتونيم قشنگ گيلکی بخونيم و زيبا بنويسيم . ايشون و دهها مورد ديگر، روش وشيوه هايی هيسه که تونيم بکار تووأديم تا به خوندن ونوشتن گيلکی مسلط ببيم. هوطوری که خبردأريم ويادگيته دريم کلماتِ محلی(گيلکی) هرجوری که خونده دريم هوجور بنويشته بون ، اِيی مطلب هميشک اَمره ياد دبون هوطوری که اَمو حروف الفبا ياد بيتيم و نوشتن فارسی اَمره ياد بداَن با آگاهی ازاين دانش وتجربه تونيم هو حروفانه به زبان محلی بنويسيم وياد بيريم . به نظر بنده نوشتن به زباُنِ محلی خيلی راحتتر از زبان فارسی هيسه ، چون امو با ايی زباُن زندگی بوديم و زندگی کأدريم . يه چيزی خدمت شمو خاننده گان عزيز عرض بونم ، اون اينه که اگه گيلونی هيسيم هرگيزخومونه فراموشا نونيم ، زباُنی که اونه همرء گب زنيم وارتباط و زندگی دريم گيلکيه پس گيلکی امی زندگی يو زبان گيلکی امی هووييت هيسه هرگيز نبايد از هوويت خودمون دورابيم . يادگيتنه زبان های ديگر در زندگی وبرقراری ارتباط امری ضروری وغيرقابل اجتنابه . ولی يادگيتنه زبان يا زبانهای ديگر نبايد هيچ لطمه ايی به امی زبانه اصلی بزنه . اما ازهرچی که بگذريم زبانه شيرين و زيبای گيلکی منند غذايه که خيلی لذيذ وخوشمزه هيسه بايد امرره شيرين و لذيذ ببون. درآخر مطلب شيمی خدمت عرض بونم گ (1)آموزش وپرورش هيچ وقت نمهَ بگو به معلم که کلاسونه مئن محللی درس بدين يا زبانِ محللی يکی دوساعت تمرين بونين (2)اوشونی که به زبان گيلکی شعر وترانه ومطلب نويسن اين خودش علاقه وعشقه که اوشونه وجود مئن نهَ وسعی کأدرن که زبانه گيلکی در ورطه فراموشی نشون(3) دُروسه که زبان گيلکی متنوع ترين لهجأنه دأره يعنی هرمحلله ايی برای خودش يه لهجه خاص دأره .البته اينه بايد قبول بونيم که همه زبانُن ايجور هيسن اما بنده که خأم گيلکی بخونم وبنويسم بايد يه ميقدار از اوحس ناسيوناليستی خودم استفاده نونم از لهجه های متفاوت وگوناگون گيلکی درنوشته هام استفاده بونم چون برای همه خاننده گان خوب گيلانی با لهجه های که گب زنن قابل هضم و خسته کُننده نبون(البته می نوشته خيــــلی هم ناسيوناليستی نی يه) به گويش گالشی جنوب لاهيجون هيسه ، شيمی قوربون .اگه می نوشته ايراد و ايشکالی دأشت يا کلمات و واژه های نامأنوس وغيرقابل تحمل اونه مئن دبو شموخودتان به لهجه خوبتان تصحيح بونين. ايشاالله به اُميداو روزی که زباُنه گيلکی فراگير ببون.
|